CCFB Logo
top of page

Γιατί οι γυναίκες πρέπει να ασχοληθούν με τις πολεμικές τέχνες; Και ειδικότερα με το CCFB;

Updated: Sep 3, 2022


Αυτό το κείμενο θα μπορούσε να αποτελείται από δύο μόνο λέξεις: Michelle Yeoh. Θα ήταν επαρκέστατη απάντηση. Ωστόσο, φαίνεται πάντα επίμονα επίκαιρος ο λόγος περί της σχέσης των γυναικών με τις πολεμικές τέχνες, παρόλο που ανήκει στο ευρύτερο πλαίσιο της συζήτησης για τη σημερινή θέση των γυναικών, ζήτημα που θεωρητικά στη δυτική πλευρά του κόσμου έχει επιλυθεί.


Από την πολιτικά ορθή σκοπιά ήδη το θέμα θεωρείται παρωχημένο, και ο ίδιος ο διάλογος για τα στερεότυπα έχει αποδημήσει στη σφαίρα των στερεοτυπικών μπαναλιτέ, ισχύει όμως αυτό στην πράξη σε μια σχολή πολεμικών τεχνών ή σε ένα γυμναστήριο που ζέχνει από νωπή κάλτσα που έχει ξεμείνει από τη θητεία στο στρατό, άπλυτο σέικερ πρωτεΐνης και ιδρώτα που εξατμίστηκε στον αέρα, διότι ο κάτοχός του φορούσε αμάνικο ώστε να βγάλει σέλφι παρέα με τον απελπιστικά μόνο γυμνασμένο του δικέφαλο;


Θα προσπεράσουμε τις αντιλήψεις των πνευματικά αβοήθητων που περιχαρακώνουν τον άντρα στα μαχητικά σπορ και τις γυναίκες στη γιόγκα ως προέκταση των λατρεμένων στερεοτύπων. Όχι γιατί αυτές οι αντιλήψεις δεν έχουν παράδοση χιλιάδων ετών, αλλά ακριβώς επειδή επιβίωσαν ως τώρα, αλλά το τώρα είναι ένας κόσμος που έχει ενηλικιωθεί.


Σε μια απλουστευμένη εξίσωση η μάχη σημαίνει βία, η βία σημαίνει δύναμη και η δύναμη σημαίνει σωματική υπεροχή, άρα το παιχνίδι είναι εξ ορισμού χαμένο για τις γυναίκες έναντι των ανδρών (με την προφανή εξαίρεση, λόγου χάρη, μιας μάχης μεταξύ μιας ανατολικογερμανίδας ακοντίστριας και ενός Ελβετού τραπεζίτη, ή μιας Ελληνίδας αγρότισσας και του προγραμματιστή γιου της). Όμως το ποιος είναι δυνατότερος μπορεί να το καθορίσει και ένα μπρα-ντε-φερ. Οι πολεμικές τέχνες εισάγουν στη μάχη την τεχνική, τη στρατηγική και την επιδεξιότητα, και σ’ αυτό το επίπεδο το επιχείρημα της σωματικής διάπλασης ως αιώνιο μειονέκτημα των γυναικών αρχίζει να εξασθενεί.


Στο ίδιο πλαίσιο, πολύ συχνά οι πολεμικές τέχνες ως εκπαίδευση προωθούνται στις γυναίκες εστιάζοντας αποκλειστικά στην αυτοάμυνα (ειρήσθω εν παρόδω ο όρος είναι καταχρηστικός), ώστε να μπορούν αντεπεξέλθουν σε μια επίθεση στον δρόμο. Η πρακτική αυτή όμως βασίζεται σε ορισμένες αντιφάσεις, με ευθύνη των εκπαιδευτών: πρώτον, η εκμάθηση συγκεκριμένων τεχνικών ενάντια σε μια τέτοια επίθεση, που συχνά είναι ακραία δυσλειτουργικές (“πάτα τον με το τακούνι και μετά τρέξε” [sic], “πέτα του τα κλειδιά στο πρόσωπο”[sic] κτλ), περιορίζεται σε αποσπασματικές και μεμονωμένες κινήσεις που όχι μόνο δεν είναι αποτελεσματικές, αλλά συχνά δίνουν στην ασκούμενη μια επισφαλή αίσθηση ασφάλειας και ποτέ την πραγματική εικόνα μιας τέτοιας επίθεσης.


Δεύτερον, εφόσον μια επίθεση στο δρόμο είναι ό,τι πιο ρεαλιστικό, βίαιο και πρωτίστως πιθανό, γιατί τότε δεν διδάσκονται αμφότερα φύλα αποκλειστικά αυτές και μόνο τις τεχνικές που υπόσχονται ότι θα τα βγάλουν αλώβητα από μια μάχη; Γιατί να εκπαιδεύονται με αυτήν την προχειρότητα μόνο οι γυναίκες; Τρίτον, συμφωνούμε όλοι ότι οι γυναίκες είναι ο ευκολότερος στόχος στον δρόμο, αλλά ποιος αποκλείει ότι και ένας άνδρας θα μπορούσε να υπάρξει θύμα μιας τέτοιας επίθεσης με σκοπό τη ληστεία ή τον βιασμό;


Τα παραπάνω είναι ενδεικτικά της εκ διαμέτρου αντίθετης προσέγγισης των πολεμικών τεχνών για τα δύο φύλα, που τοποθετεί de facto τη γυναίκα στη θέση του θύματος εν αμύνη και προωθεί μια επιδερμική εκπαίδευση στη θέση μιας ουσιαστικής και ολοκληρωμένης ενασχόλησης με ένα σύστημα. Γνωστός για όλους τους λάθος λόγους εκπαιδευτής πολεμικών τεχνών πρόσφατα δήλωσε ότι για τον “απλό κόσμο και τις γυναίκες” είναι χρήσιμες απλές τεχνικές ύστατης ανάγκης, ενώ για τους γνώστες υπάρχει άλλη στρατηγική, καθιστώντας έτσι απολύτως ανούσια τη συστηματική εκπαίδευση σε μια πολεμική τέχνη, εφόσον οι απλές αυτές τεχνικές αρκούν ακόμα και για εκείνους που δεν έχουν καμιά επαφή με τον χώρο, πόσω δεν μάλλον για τους μυημένους.


Αυτό το εξπρές πακέτο λύσεων για την αντιμετώπιση μιας βίαιης επίθεσης αποτελεί συχνά το διαχωριστικό όριο το οποίο οι γυναίκες δεν χρειάζεται ή δεν αρμόζει να περάσουν για να προχωρήσουν στην ουσιαστική εκμάθηση. Μια τέτοια προσέγγιση αγνοεί επιδεικτικά το γεγονός ότι πρωτίστως είναι το mindset, η ψυχραιμία και η ταχύτητα στη σκέψη αυτά που θα παίξουν τον καθοριστικό ρόλο στην έκβαση μιας μάχης, και είναι αρετές που καλλιεργούνται μόνο μέσα από μια στοχευμένη και μακρόχρονη εκπαίδευση με έναν πραγματικά καλό δάσκαλο.

Σ’ αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να διασαφηνιστεί μια διάκριση μεταξύ των μαχητικών σπορ και των πολεμικών τεχνών, η οποία είναι δικαιολογημένα θολή λόγω της σωματικής συμπλοκής που ενέχουν αμφότερες οι κατηγορίες. Τα μαχητικά αγωνίσματα εξ ορισμού αποτελούν σπορ που στοχεύουν σε αγώνες με λιγότερους ή περισσότερους κανονισμούς, σε συγκεκριμένο χώρο και, κυριότερα, με διάφορες κατηγορίες αθλητών.


Εκεί πράγματι παίζει ρόλο τόσο η τεχνική, όσο και η σωματική διάπλαση και η φυσική κατάσταση. Αδιαμφισβήτητα ένας τέτοιος αθλητής θα ήταν σαρωτικός και σε μια ρεαλιστική μάχη· κανείς, για παράδειγμα, θρασύς οδηγός δεν θα ήθελε να διαπιστώσει ότι αυτός που βγαίνει από το άλλο αυτοκίνητο για να μαλώσει για μια θέση πάρκινγκ είναι ο Fedor Emelianenko, και ένας επίδοξος βιαστής σίγουρα θα προτιμούσε να κάνει νηστεία και προσευχή από το να φωνάξει ψιτ στη Ronda Rousey.


Οι πολεμικές τέχνες και τα μαχητικά αθλήματα διανύουν έναν κοινό δρόμο, που όμως κάποια στιγμή χωρίζει σε δύο διαφορετικές κατευθύνσεις, διακλαδώνεται, τέμνεται και χωρίζει ξανά.


Οι πολεμικές τέχνες είναι γνώση με αρχές, θεωρία, θεμέλια, παρελθόν, παρόν και μέλλον. Είναι ανοιχτές σε οποιονδήποτε έχει λειτουργικό εγκέφαλο. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο ονομάζονται και τέχνες, διότι η τέχνη σημαίνει εξέλιξη, ιστορία, έμπνευση, προσωπικότητα, πνευματική δουλειά και συλλογικότητα.


Οι πολεμικές τέχνες, ιδιαίτερα οι παραδοσιακές, είναι προϊόντα μιας μακράς πορείας που ξεκινά από την ενστικτώδη σωματική έκφραση και εμπλουτίζεται διαρκώς μέσα στο χρόνο με πειραματισμούς, νέες προτάσεις, φιλοσοφικές προσεγγίσεις, ιστορικές αναγκαιότητες και σκληρή μελέτη των προηγούμενων λαθών. Είναι κάτι που ανήκει και στους λίγους και δυνητικά στον οποιονδήποτε. Μια πολεμική τέχνη δεν μετράται με αγώνες, γιατί πάντα επιδιώκει την αρτιότητα. Εδώ το φύλο δεν έχει θέση, μόνο οι ιδέες.


Το μεγαλύτερο ίσως στερεότυπο είναι η άποψη ότι στις πολεμικές τέχνες οι γυναίκες χάνουν τη θηλυκότητά τους. Πέρα από την αυτονόητη απάντηση “περί ορέξεως”, θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι καμιά πολεμική τέχνη ως τώρα δεν έχει καταφέρει να μεταμορφώσει μια γυναίκα (ούτε και άντρα) στον κατά τα άλλα συμπαθέστατο Eddie Hall, με τον ίδιο τρόπο -και προς απογοήτευση πολλών- που η ενασχόληση με το μπάσκετ ποτέ δεν θα παρακάμψει το DNA κάποιου ώστε να τον εκτινάξει στο ανεμοδαρμένο ύψος του Γιάο Μινγκ. Σαφώς και η προπόνηση είναι και πρέπει να είναι σκληρή, σαφώς και θα υπάρξουν χτυπήματα και παροδικές απώλειες -ένα σπασμένο νύχι ίσως τελικά είναι και πιο θηλυκό από ένα πλαστικό μακρύ νύχι βαμμένο σαν ντισκομπάλα-, αλλά τα καλά κόποις κτώνται και ουδενί άλλω τρόπω.


Την πιο αποστομωτική όμως απάντηση δίνουν οι ίδιες οι γυναίκες που ασχολούνται με τις πολεμικές τέχνες, και όποιος έχει δει την ταινία του Ang Lee Crouching Tiger, Hidden Dragon θα θυμάται ότι πρόκειται για ένα επικό μνημείο για τις γυναίκες αυτές, με πρωταγωνίστριες που μάχονται με ανυπέρβλητη χάρη, με ύψιστη αισθητική στην κίνησή τους σε ένα άφταστο επίπεδο επιδεξιότητας. Κομβικό σημείο της ταινίας είναι η σκηνή στην οποία η Jen (η απλησίαστη Jang Zhiyi), ταξιδεύοντας με την οικογένειά της στην έρημο, δέχεται επίθεση από μια συμμορία και ένας άντρας κλέβει το χτενάκι της, ένα κοριτσίστικο στολίδι, το σύμβολο της κατά τους τύπους θηλυκότητας και όλων των συμβάσεων που τη συνοδεύουν.




H Jen, αποφασίζοντας να πάρει πίσω το χτενάκι, θα κάνει το salto mortale προς την απαγορευμένη ελευθερία της και θα βουτήξει σε έναν σχεδόν ονειρικό κόσμο, όπου θα αναδειχθεί ως ένας διαβόητος, τρομερός και αήττητος μαχητής. Θα ισοπεδώσει τους πάντες στο δρόμο της. Θα πετάξει όλους τους κανόνες της κοινωνικής της θέσης και του φύλου της και θα γίνει αυτό που η ίδια επιλέγει.Η μόνη που μπορεί να τη σταματήσει είναι η απόλυτη μάστερ των πολεμικών τεχνών, η Yu Shu Lien, που την υποδύεται η Michelle Yeoh.