CCFB Logo
 

Γιατί οι γυναίκες πρέπει να ασχοληθούν με τις πολεμικές τέχνες; Και ειδικότερα με το CCFB;

Updated: Sep 3


Αυτό το κείμενο θα μπορούσε να αποτελείται από δύο μόνο λέξεις: Michelle Yeoh. Θα ήταν επαρκέστατη απάντηση. Ωστόσο, φαίνεται πάντα επίμονα επίκαιρος ο λόγος περί της σχέσης των γυναικών με τις πολεμικές τέχνες, παρόλο που ανήκει στο ευρύτερο πλαίσιο της συζήτησης για τη σημερινή θέση των γυναικών, ζήτημα που θεωρητικά στη δυτική πλευρά του κόσμου έχει επιλυθεί.


Από την πολιτικά ορθή σκοπιά ήδη το θέμα θεωρείται παρωχημένο, και ο ίδιος ο διάλογος για τα στερεότυπα έχει αποδημήσει στη σφαίρα των στερεοτυπικών μπαναλιτέ, ισχύει όμως αυτό στην πράξη σε μια σχολή πολεμικών τεχνών ή σε ένα γυμναστήριο που ζέχνει από νωπή κάλτσα που έχει ξεμείνει από τη θητεία στο στρατό, άπλυτο σέικερ πρωτεΐνης και ιδρώτα που εξατμίστηκε στον αέρα, διότι ο κάτοχός του φορούσε αμάνικο ώστε να βγάλει σέλφι παρέα με τον απελπιστικά μόνο γυμνασμένο του δικέφαλο;


Θα προσπεράσουμε τις αντιλήψεις των πνευματικά αβοήθητων που περιχαρακώνουν τον άντρα στα μαχητικά σπορ και τις γυναίκες στη γιόγκα ως προέκταση των λατρεμένων στερεοτύπων. Όχι γιατί αυτές οι αντιλήψεις δεν έχουν παράδοση χιλιάδων ετών, αλλά ακριβώς επειδή επιβίωσαν ως τώρα, αλλά το τώρα είναι ένας κόσμος που έχει ενηλικιωθεί.


Σε μια απλουστευμένη εξίσωση η μάχη σημαίνει βία, η βία σημαίνει δύναμη και η δύναμη σημαίνει σωματική υπεροχή, άρα το παιχνίδι είναι εξ ορισμού χαμένο για τις γυναίκες έναντι των ανδρών (με την προφανή εξαίρεση, λόγου χάρη, μιας μάχης μεταξύ μιας ανατολικογερμανίδας ακοντίστριας και ενός Ελβετού τραπεζίτη, ή μιας Ελληνίδας αγρότισσας και του προγραμματιστή γιου της). Όμως το ποιος είναι δυνατότερος μπορεί να το καθορίσει και ένα μπρα-ντε-φερ. Οι πολεμικές τέχνες εισάγουν στη μάχη την τεχνική, τη στρατηγική και την επιδεξιότητα, και σ’ αυτό το επίπεδο το επιχείρημα της σωματικής διάπλασης ως αιώνιο μειονέκτημα των γυναικών αρχίζει να εξασθενεί.


Στο ίδιο πλαίσιο, πολύ συχνά οι πολεμικές τέχνες ως εκπαίδευση προωθούνται στις γυναίκες εστιάζοντας αποκλειστικά στην αυτοάμυνα (ειρήσθω εν παρόδω ο όρος είναι καταχρηστικός), ώστε να μπορούν αντεπεξέλθουν σε μια επίθεση στον δρόμο. Η πρακτική αυτή όμως βασίζεται σε ορισμένες αντιφάσεις, με ευθύνη των εκπαιδευτών: πρώτον, η εκμάθηση συγκεκριμένων τεχνικών ενάντια σε μια τέτοια επίθεση, που συχνά είναι ακραία δυσλειτουργικές (“πάτα τον με το τακούνι και μετά τρέξε” [sic], “πέτα του τα κλειδιά στο πρόσωπο”[sic] κτλ), περιορίζεται σε αποσπασματικές και μεμονωμένες κινήσεις που όχι μόνο δεν είναι αποτελεσματικές, αλλά συχνά δίνουν στην ασκούμενη μια επισφαλή αίσθηση ασφάλειας και ποτέ την πραγματική εικόνα μιας τέτοιας επίθεσης.


Δεύτερον, εφόσον μια επίθεση στο δρόμο είναι ό,τι πιο ρεαλιστικό, βίαιο και πρωτίστως πιθανό, γιατί τότε δεν διδάσκονται αμφότερα φύλα αποκλειστικά αυτές και μόνο τις τεχνικές που υπόσχονται ότι θα τα βγάλουν αλώβητα από μια μάχη; Γιατί να εκπαιδεύονται με αυτήν την προχειρότητα μόνο οι γυναίκες; Τρίτον, συμφωνούμε όλοι ότι οι γυναίκες είναι ο ευκολότερος στόχος στον δρόμο, αλλά ποιος αποκλείει ότι και ένας άνδρας θα μπορούσε να υπάρξει θύμα μιας τέτοιας επίθεσης με σκοπό τη ληστεία ή τον βιασμό;


Τα παραπάνω είναι ενδεικτικά της εκ διαμέτρου αντίθετης προσέγγισης των πολεμικών τεχνών για τα δύο φύλα, που τοποθετεί de facto τη γυναίκα στη θέση του θύματος εν αμύνη και προωθεί μια επιδερμική εκπαίδευση στη θέση μιας ουσιαστικής και ολοκληρωμένης ενασχόλησης με ένα σύστημα. Γνωστός για όλους τους λάθος λόγους εκπαιδευτής πολεμικών τεχνών πρόσφατα δήλωσε ότι για τον “απλό κόσμο και τις γυναίκες” είναι χρήσιμες απλές τεχνικές ύστατης ανάγκης, ενώ για τους γνώστες υπάρχει άλλη στρατηγική, καθιστώντας έτσι απολύτως ανούσια τη συστηματική εκπαίδευση σε μια πολεμική τέχνη, εφόσον οι απλές αυτές τεχνικές αρκούν ακόμα και για εκείνους που δεν έχουν καμιά επαφή με τον χώρο, πόσω δεν μάλλον για τους μυημένους.


Αυτό το εξπρές πακέτο λύσεων για την αντιμετώπιση μιας βίαιης επίθεσης αποτελεί συχνά το διαχωριστικό όριο το οποίο οι γυναίκες δεν χρειάζεται ή δεν αρμόζει να περάσουν για να προχωρήσουν στην ουσιαστική εκμάθηση. Μια τέτοια προσέγγιση αγνοεί επιδεικτικά το γεγονός ότι πρωτίστως είναι το mindset, η ψυχραιμία και η ταχύτητα στη σκέψη αυτά που θα παίξουν τον καθοριστικό ρόλο στην έκβαση μιας μάχης, και είναι αρετές που καλλιεργούνται μόνο μέσα από μια στοχευμένη και μακρόχρονη εκπαίδευση με έναν πραγματικά καλό δάσκαλο.

Σ’ αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να διασαφηνιστεί μια διάκριση μεταξύ των μαχητικών σπορ και των πολεμικών τεχνών, η οποία είναι δικαιολογημένα θολή λόγω της σωματικής συμπλοκής που ενέχουν αμφότερες οι κατηγορίες. Τα μαχητικά αγωνίσματα εξ ορισμού αποτελούν σπορ που στοχεύουν σε αγώνες με λιγότερους ή περισσότερους κανονισμούς, σε συγκεκριμένο χώρο και, κυριότερα, με διάφορες κατηγορίες αθλητών.


Εκεί πράγματι παίζει ρόλο τόσο η τεχνική, όσο και η σωματική διάπλαση και η φυσική κατάσταση. Αδιαμφισβήτητα ένας τέτοιος αθλητής θα ήταν σαρωτικός και σε μια ρεαλιστική μάχη· κανείς, για παράδειγμα, θρασύς οδηγός δεν θα ήθελε να διαπιστώσει ότι αυτός που βγαίνει από το άλλο αυτοκίνητο για να μαλώσει για μια θέση πάρκινγκ είναι ο Fedor Emelianenko, και ένας επίδοξος βιαστής σίγουρα θα προτιμούσε να κάνει νηστεία και προσευχή από το να φωνάξει ψιτ στη Ronda Rousey.


Οι πολεμικές τέχνες και τα μαχητικά αθλήματα διανύουν έναν κοινό δρόμο, που όμως κάποια στιγμή χωρίζει σε δύο διαφορετικές κατευθύνσεις, διακλαδώνεται, τέμνεται και χωρίζει ξανά.


Οι πολεμικές τέχνες είναι γνώση με αρχές, θεωρία, θεμέλια, παρελθόν, παρόν και μέλλον. Είναι ανοιχτές σε οποιονδήποτε έχει λειτουργικό εγκέφαλο. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο ονομάζονται και τέχνες, διότι η τέχνη σημαίνει εξέλιξη, ιστορία, έμπνευση, προσωπικότητα, πνευματική δουλειά και συλλογικότητα.


Οι πολεμικές τέχνες, ιδιαίτερα οι παραδοσιακές, είναι προϊόντα μιας μακράς πορείας που ξεκινά από την ενστικτώδη σωματική έκφραση και εμπλουτίζεται διαρκώς μέσα στο χρόνο με πειραματισμούς, νέες προτάσεις, φιλοσοφικές προσεγγίσεις, ιστορικές αναγκαιότητες και σκληρή μελέτη των προηγούμενων λαθών. Είναι κάτι που ανήκει και στους λίγους και δυνητικά στον οποιονδήποτε. Μια πολεμική τέχνη δεν μετράται με αγώνες, γιατί πάντα επιδιώκει την αρτιότητα. Εδώ το φύλο δεν έχει θέση, μόνο οι ιδέες.


Το μεγαλύτερο ίσως στερεότυπο είναι η άποψη ότι στις πολεμικές τέχνες οι γυναίκες χάνουν τη θηλυκότητά τους. Πέρα από την αυτονόητη απάντηση “περί ορέξεως”, θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι καμιά πολεμική τέχνη ως τώρα δεν έχει καταφέρει να μεταμορφώσει μια γυναίκα (ούτε και άντρα) στον κατά τα άλλα συμπαθέστατο Eddie Hall, με τον ίδιο τρόπο -και προς απογοήτευση πολλών- που η ενασχόληση με το μπάσκετ ποτέ δεν θα παρακάμψει το DNA κάποιου ώστε να τον εκτινάξει στο ανεμοδαρμένο ύψος του Γιάο Μινγκ. Σαφώς και η προπόνηση είναι και πρέπει να είναι σκληρή, σαφώς και θα υπάρξουν χτυπήματα και παροδικές απώλειες -ένα σπασμένο νύχι ίσως τελικά είναι και πιο θηλυκό από ένα πλαστικό μακρύ νύχι βαμμένο σαν ντισκομπάλα-, αλλά τα καλά κόποις κτώνται και ουδενί άλλω τρόπω.


Την πιο αποστομωτική όμως απάντηση δίνουν οι ίδιες οι γυναίκες που ασχολούνται με τις πολεμικές τέχνες, και όποιος έχει δει την ταινία του Ang Lee Crouching Tiger, Hidden Dragon θα θυμάται ότι πρόκειται για ένα επικό μνημείο για τις γυναίκες αυτές, με πρωταγωνίστριες που μάχονται με ανυπέρβλητη χάρη, με ύψιστη αισθητική στην κίνησή τους σε ένα άφταστο επίπεδο επιδεξιότητας. Κομβικό σημείο της ταινίας είναι η σκηνή στην οποία η Jen (η απλησίαστη Jang Zhiyi), ταξιδεύοντας με την οικογένειά της στην έρημο, δέχεται επίθεση από μια συμμορία και ένας άντρας κλέβει το χτενάκι της, ένα κοριτσίστικο στολίδι, το σύμβολο της κατά τους τύπους θηλυκότητας και όλων των συμβάσεων που τη συνοδεύουν.




H Jen, αποφασίζοντας να πάρει πίσω το χτενάκι, θα κάνει το salto mortale προς την απαγορευμένη ελευθερία της και θα βουτήξει σε έναν σχεδόν ονειρικό κόσμο, όπου θα αναδειχθεί ως ένας διαβόητος, τρομερός και αήττητος μαχητής. Θα ισοπεδώσει τους πάντες στο δρόμο της. Θα πετάξει όλους τους κανόνες της κοινωνικής της θέσης και του φύλου της και θα γίνει αυτό που η ίδια επιλέγει.Η μόνη που μπορεί να τη σταματήσει είναι η απόλυτη μάστερ των πολεμικών τεχνών, η Yu Shu Lien, που την υποδύεται η Michelle Yeoh.


Για να είμαστε δίκαιοι, η Michelle Yeoh δεν χρειάζεται να υποδυθεί καμιά μυθική φιγούρα, είναι η ίδια ένας ζωντανός θρύλος του kung fu, έχει όμως ενσαρκώσει ιστορικές γυναίκες των πολεμικών τεχνών, όπως η Yim Wing Chun, καταφέρνοντας να σπάσει το το στερεότυπο που ήθελε τους άντρες μόνους άξιους πρεσβευτές των πολεμικών τεχνών και να συμβάλει καθοριστικά στη δημιουργία μιας ρεαλιστικότερης εικόνας για την ικανότητα των γυναικών σ’ αυτό τον χώρο.


Ιδιαίτερα στο φάσμα του kung fu η συμβολή των γυναικών στην κατάρτιση, ανάπτυξη και διάδοση των διαφόρων συστημάτων είναι τεράστια, με γνωστότερο ίσως παράδειγμα τη Ng Mui, τη Σαολίν μοναχή και επαναστάτρια στην Κίνα του 17ου αιώνα, που μελέτησε σε βάθος τις πολεμικές τέχνες, δημιούργησε το στυλ γνωστό ως Wing Chun και μέχρι σήμερα θεωρείται εθνικός ήρωας. Ανήκει σε μια μακρά παράδοση γυναικών masters των πολεμικών τεχνών, όπως η Mok Kwai Lan, η Lily Lau και άλλες ων ουκ έστιν αριθμός.



Μια σύγχρονη γυναίκα όμως που δεν έχει μεγαλώσει με τις ταινίες του Jackie Chan και του Sammo Hung, και δεν έχει παραστάσεις από αυτή την κουλτούρα, ενδεχομένως δεν θα βρει εύκολα το δρόμο που θα την οδηγήσει σε μια σχολή πολεμικών τεχνών χωρίς να έχει κάποια προηγούμενη επαφή με αυτό τον χώρο. Όταν όμως πάρει μια τέτοια απόφαση, θα πρέπει να κάνει μια σοβαρή έρευνα για να βρει ένα σύστημα που θα της ταιριάξει και έναν σωστό δάσκαλο με βαθιά γνώση και χωρίς οιδιπόδειο.


Η τέχνη που θα βρει θα πρέπει να είναι ρεαλιστική, αποτελεσματική αλλά και θεωρητικά τεκμηριωμένη, χωρίς προχειρότητες και αναπάντητες ερωτήσεις ή συμβάσεις. Θα καταλάβει έναν καλό δάσκαλο όταν δει ότι έχει δίπλα του γυναίκες μαθήτριες και ακομπλεξάριστες εκπαιδεύτριες. Θα τον καταλάβει όταν δει ότι στα βίντεό του παρουσιάζει το σύστημα και όχι τον εαυτό του να βαράει ταλαίπωρους μαθητές που τους ζήτησε να του κάνουν μια γροθιά και μετά να σταθούν να τις φάνε.


Θα τον καταλάβει όταν δει ότι στο βιογραφικό του έχει δασκάλους και όχι διπλώματα από σεμινάρια. Θα τον καταλάβει όταν δει ότι δεν παριστάνει τον φιλόσοφο, τον life coach, τον διαιτολόγο, τον αθλίατρο και τον γυμναστή, και πάνω απ’ όλα θα τον καταλάβει όταν δει πως είναι αυστηρός μαζί της στην προπόνηση, ότι πιέζει τους μαθητές αλλά δεν τσιγκουνεύεται να πει ευχαριστώ, ότι δεν κοιτάει το ρολόι να δει πότε τελειώνει το μάθημα όταν υπάρχει ακόμα δουλειά να γίνει, ότι δεν διστάζει να αλλάξει μια τεχνική αν την κρίνει ατελέσφορη.


Το CCFB βάζει τσεκ σε όλα τα παραπάνω κουτάκια. Δεν είναι άλλωστε καθόλου τυχαίο που στις τάξεις του έχει εμβληματικές γυναίκες, όπως η Καλλιόπη Βασιλείου, η Μαρία Ανυφαντή, η Νικόλ Παζαρά κ.ά. Οι καταβολές του συστήματος συνθέτουν μια ευρύτατη πολεμική τέχνη, καθώς έχει σταχυολογηθεί η πεμπτουσία αρχών και τεχνικών πολλών παραδοσιακών στυλ, οι οποίες συναρμολογούνται με την ένοπλη παρακαταθήκη των φιλιππινέζικων συστημάτων.


Είναι ένα σύστημα του οποίου η εφαρμογή βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη νοημοσύνη και στην πυγμή και απαιτεί από τον ασκούμενο μόλις κατακτήσει την τεχνική να την εμποτίσει δημιουργικά με την προσωπικότητά του. Δεν ζητά από τον μαθητή ανάγλυφους κοιλιακούς, ούτε να εκτελέσει το πρόγραμμα του Ιωάννη Μελισσανίδη στην Ατλάντα για να μπορέσει να μάθει και να εφαρμόσει αυτό που θα διδαχτεί. Πρακτικό και ταυτόχρονα πολύπλοκο, το CCFB αναζητά την ουσιώδη απλότητα στις πιο περίπλοκες συνθήκες, και η απλότητα βρίσκεται στην αρχή και στο τέλος μιας διαδρομής στη γνώση, όπως η πορεία που διαγράφει ένας κύκλος.


Σαφώς και τα αγχέμαχα όπλα, ειδικά εκείνα που χρησιμοποιεί το CCFB, δεν έχουν διακοσμητικό ρόλο σε έναν τοίχο. Αρκεί κάποιος να νιώσει το βάρος ενός ακόμα και εκπαιδευτικού μαχαιριού και την ψυχρή του επιφάνεια στο χέρι του για να καταλάβει ότι η βία είναι ωμή. Όμως τα όπλα δεν έχουν φύλο και σίγουρα δεν διακρίνουν φύλο όταν βάζουν στόχο. Δεν υπάρχει καμιά διαφορά στο αν τα χειρίζεται άντρας ή γυναίκα.


Αν δεχτούμε τα στερεότυπα, θα πρέπει να δεχτούμε τότε και ότι μια γυναίκα μπορεί να διαθέτει εξαιρετική λεπτότητα στην κίνηση, πρακτικό μυαλό και ακραιφνές ένστικτο επιβίωσης, που είναι ακριβώς ό,τι ζητάει μια λεπίδα για να συνεργαστεί. Στο CCFB η τεχνική των όπλων διδάσκεται με τρόπο ώστε να καταστήσει τον αμυνόμενο επιτιθέμενο, να κλέψει όλο το αβαντάζ εκείνου που επιτίθεται. Επιστέγασμα όμως κάθε τεχνικής, άοπλης ή ένοπλης, είναι η νοοτροπία, η ψυχολογία, το λεγόμενο mindset.


Μέσω της προπόνησης το CCFB θα καλλιεργήσει ακόμα και στον πιο αδύναμο μια αυτοπεποίθηση, θα ενσταλάξει στο μυαλό του μια στρατηγική που θα τον βοηθήσει να παίξει το δικό του παιχνίδι σε μια μάχη και να μη βρίσκεται ποτέ ενα βήμα πίσω. Η τριβή με τον αντίπαλο σε κάθε προπόνηση, η αίσθηση της πίεσης και του βάρους του, των χτυπημάτων και της επαφής, μηδενίζουν το βέβαιο σοκ που θα υποστεί κανείς σε μια ξαφνική επίθεση από έναν άγνωστο και θέτουν τον ασκούμενο σε θέση υπεροχής, καθώς είναι πνευματικά και σωματικά προετοιμασμένος. Και αν το ενδεχόμενο μιας βίαιης ένοπλης επίθεσης μοιάζει να ανήκει σε μια ακραία, ελάχιστα πιθανή συνθήκη, αρκεί να δει κανείς τις ειδήσεις της ημέρας για να πειστεί για το αντίθετο, ή να θυμηθεί τα λόγια του αγαπημένου Terry Prattchett, που έλεγε ότι οι πιθανότητες που είναι μία στο εκατομμύριο, συμβαίνουν εννιά στις δέκα φορές.


Μια γυναίκα δεν έχει παρά να ωφεληθεί από την ενασχόληση με τις πολεμικές τέχνες. Θα συνειδητοποιήσει πολύ γρήγορα ότι είναι μια ασχολία που μπορεί να μετατραπεί σε τρόπο σκέψης, ακόμα και σε τρόπο ζωής. Είναι μια ατέρμονη διαδικασία μάθησης που επιστρέφει εις διπλούν τον κόπο που απαιτεί, που δεν είναι ποτέ ανιαρή, που κρατά νου και σώμα σε εγρήγορση. Μια γυναίκα που κατακτά μια πολεμική τέχνη δεν μπορεί παρά να νιώσει καλά για τον εαυτό της, γιατί αποτελεί σωματική έκφραση και έχει μια ομορφιά που είναι αυθεντική ακριβώς γιατί πηγάζει από το συνδυασμό της ατομικότητας και της συλλογικής γνώσης. Κι αν νιώσει αμήχανα την πρώτη φορά που θα μπει σε μια σχολή ή σε ένα γυμναστήριο, ας σπάσει τον πάγο λέγοντας πως έχει χάσει το χτενάκι της.



Αγγελική Χαριστού

Εκπαιδεύτρια & αντιπρόσωπος CCFB Καλαμαριάς

85 views

Recent Posts

See All